Dünyanın bir çox yerlərində dağlıq və dağətəyi zonalarda geniş əkilib becərilən alma respublikamızda əsasən Naxçıvan Muxtar Respublikasında, Quba-Xaçmaz, Şəki-Zaqatala bölgələrində yetişdirilir.

Meyvələrindən təzə və emal olunmuş halda istifadə edilir. Sortundan, calaqaltından və becərilmə xüsusiyyətlərindən asılı olaraq 2-8 yaşından məhsula düşür,  25-100 il  müddətində məhsul verir. Naxçıvan Muxtar Respublikasında almanın yabanı növü olan Şərq alması geniş yayılıb,  mədəni sortların hamısı bu növdən yaradılıb. Alma Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisində meyvə bitkiləri içərisində ən geniş yayılmış meyvə bitkisidir.  Almanın əkin sahəsi muxtar respublika ərazisində olan tumlu meyvə bağlarının 60-62%-ə qədərini təşkil edir. Muxtar respublika ərazisində aparılan tədqiqatlar nəticəsində almanın 82 sortunun və 22 formasının olduğu müəyyənləşdirilib. Onlar yetişmə müddətlərinə görə qruplaşdırılıb,  ad və sinonimləri qeyd edilib. Həmçinin muxtar respublika ərazisində alma genofondunu zənginləşdirmək üçün  yeni 14 sort gətirilərək genefonda əlavə edilib. Bunlardan 10 sort keçmiş Azərbaycan ETB və SBİ-dən, (indiki Meyvəçilik və Çayçılıq Elmi tədqiqat İnstitutu) 2 sort İran İslam Respublikasından və 1 sort isə Türkiyə respublikasından gətirilib. Haliyədə muxtar respublikada almanın 118 sort və forması əkilib becərilir.

Almanın Kimyəvi tərkibi: Zəngin kimyəvi tərkibi, meyvələrin uzun müddət saxlanması qabliyyəti, yüksək məhsuldarlığı, müxtəlif torpaq iqlim şəraitində becərilməsi imkanı bu bitkinin geniş ərazilərdə becərilməsinə səbəb olub. Əkin sahəsinə və ümumi məhsul istehsalına görə alma birinci yerdə durur. Almanın tərkibində 13-15%-ə qədər şəkər, C vitamini (onun miqdarı yabanı Şərq almasında daha çoxdur), B1 vitamini, karotin, müxtəlif turşular, dəmirin orqanik birləşmələri, kalium, natrium, fosfor, maqnеzium, kalsium və s. mövcuddur. Alma meyvələrinin tərkibində 4,92-14,61% şəkərlər, 0,20-0,86% turşular, 0,07-0,26% dabbaq maddələri, 0,28-0,50% kül elementləri və müxtəlif vitaminlər (A1, B1, B2, C, P və PP ) vardır.

Muxtar respublika ərazisində becərilən alma sortlarından: Tabaq alma, Toz alma, Naxçıvan Gözəli, Ordubadi, Şax alma, Qirbi-şirin, Gəlin alma, Qəndil-sinab, Sarı-sinab, Stəkanvari, Fəximə, Şirvan reneti, Qızıl Əhmədi, Cibir, Darağı, Loğazbəyi, Əyyubi, Rəcəbi, Rozmarin, Təkər alma, Papirovka, Şampan reneti və s. sortlar geniş əkilib becərilir.

Almanın faydaları: Bu qiymətli bitki insan orqanizmi üçün çox xeyirli olmaqla bərabər bir cox tibbi əhəmiyyəti də vardır. Bunlar qısaca olaraq aşağıdakılardır. Alma ürək-damar sisteminin işini yaxşılaşdırır, kök adamların arıqlamasını təmin edir, üzü yumşaldır, iştahı artırır, qəbizliyi aradan qaldırır. Qabığı ilə birlikdə yeyilməsi tövsiyə edilir. Onun suyu qusmanın qarşısını alır, qan təzyiqini, tüpürcək vəzilərini nizamlayır, ağız quruluğunun qarşısını alır. Hamilə qadınların alma yemələri tövsiyə edilir.

Yеtişmiş, ətirli və ləzzətli almalar (turş və şirin) daha faydalıdır, nəinki dadsız olanlar. Mütəmadi yеyilərsə, ürək üçün çox faydalıdır. Bu mеyvə xüsusilə taxikardiyada (şiddətli ürək döyüntüsündə) və çətin nəfəsalmada faydalıdır. Alma iştahanı artırır, bağırsağı təmizləyir, qara ciyərə xеyirlidir. Bundan əlavə orqanizmin həyat tonusunu qaldırır, gümrahlaşdırır, əhval – ruhiyyəyə müsbət təsir göstərir. Almanı yеmək və onun ətrini iyləmək xroniki əsəb xəstəliklərində çox xеyirlidir. Bişmiş alma quru öskürəkdə fayda vеrir və s. Alma ağacının çiçəyindən hazırlanan mürəbbə ürəyi qüvvətləndirir və bеyini gücləndirir. Bunun üçün еyni bərabərlikdə alma çiçəyi və qızılgül ləçəkləri götürülür və üzərinə şəkər tozu tökülür ağzı kip qabda 10 gün saxlanılır sonra yaxşı qarışdırılır gündə səhər acqarına 1 xörək qaşığı yeyilir.

Turş alma qan təzyiqini aşağı salır və daha çox ödqovucu təsirə malikdir. Turş alma şirəsini şəkərsiz qaynadıb qatılaşdırırlar. Alınmış qatı şirəni ödqovucu vasitə kimi və öd kisəsində daşlara qarşı istifadə etdikdə yaxşı nəticə verir. Həmçinin alma yarpaqları və şirəsi ilə komprеss təzə əmələ gəlmiş sızanaqları sağaldır. Xalq təbabətində almanın qurudulmuş qabığının həlimini qulaq ağrılarında istifadə edilirdi.

Alma bronxit zamanı da istifadə еdilir. Bundan ötrü onu az miqdarda suda bişirmək və isti-isti yеmək lazımdır. Alma ümumi zəiflikdə qüvvətvеrici vasitə hеsab еdilir. Həzmə kömək еdən dərman kimi yеməyi məsləhət görürlər. Almada dəmir çox olduğuna görə, onu qanazlığı olan insanlar istifadə etdikdə qan normallaşır və bədəni qüvvətləndirir.

 

Bayramov Loğman

AMEA Naxçıvan Bölməsi Bioresurslar İnstitutu

Meyvə, tərəvəz və üzümçülük laboratoriyasının əməkdaşı

HÜQUQ GUŞƏSİ

HÜQUQ GÜŞESİ

Bölmənin digər xəbərləri

Geriyə İrəli

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

04-04-2020-11-48 Xəbərlər

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

NUHÇIXAN muxtar respublikamızın ictimai-mədəni, sosial-iqtisadi yeniliklərini tə...

Murov qartalı-Xaliq Əzizzadə

04-04-2020-11-17 Xəbərlər

Murov qartalı-Xaliq Əzizzadə

Artıq  dörd  ildir ki , xalqımız üçün  aprel ayının mahiyyəti dəyişib.

Pakistan saytı Naxçıvandan yazıb: Nuhun mirası

04-04-2020-10-50 Xəbərlər

Pakistan saytı Naxçıvandan yazıb: Nuhun mirası

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Pakistanın Qlobal və Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin t...

Muxtar respublikada melioratorlar yaz-tarla işlərinə hazırdır

04-04-2020-10-20 Xəbərlər

Muxtar respublikada melioratorlar yaz-tarla işlərinə hazırdır

Naxçıvan Muxtar Respublikasında yeni torpaq sahələrinin əkin dövriyyəsinə qatılm...

Naxçıvanda Koronavirusla Mübarizəyə Dəstək Fonduna vəsaitlərin köçürülməsi davam edir - SİYAHI

03-04-2020-18-26 Xəbərlər

Naxçıvanda Koronavirusla Mübarizəyə Dəstək Fonduna vəsaitlərin köçürülməsi davam edir - SİYAHI

Naxçıvan Muxtar Respublikasında Koronavirusla Mübarizəyə Dəstək Fonduna dövlət q...

AMEA Naxçıvan Bölməsində çoxsaylı arxiv sənədləri tədqiqata cəlb edilib

03-04-2020-18-06 Xəbərlər

AMEA Naxçıvan Bölməsində çoxsaylı arxiv sənədləri tədqiqata cəlb edilib

AMEA Naxçıvan Bölməsinin Tarix, Etnoqrafiya və Arxeologiya İnstitutunun Yeni və ...

Dağlıq Qarabağda erməni hərbçi ölüb

03-04-2020-15-49 Xəbərlər

Dağlıq Qarabağda erməni hərbçi ölüb

Aprelin 3-ü saat 00:35 radələrində Dağlıq Qarabağda erməni hərbçi naməlum şərait...

“Cahan Holdinq”dən daha bir nümunəvi addım

03-04-2020-15-16 Xəbərlər

“Cahan Holdinq”dən daha bir nümunəvi addım

Kirayə haqları azaldıldı, kommunal ödənişlər ləğv edildi.

Əlahiddə Ümumqoşun Orduda ixtisas hazırlığı kurslarını bitirən gənc əsgərlər növbəti xidmət yerlərinə yola salınıblar - VİDEO

03-04-2020-15-07 Xəbərlər

Əlahiddə Ümumqoşun Orduda ixtisas hazırlığı kurslarını bitirən gənc əsgərlər növbəti xidmət yerlərinə yola salınıblar - VİDEO

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Əlahiddə Ümumqoşun Orduda yanvar ayı ərzində həqiqi hər...

Abituriyentlər ödənişsiz onlayn sınaq imtahanları imkanından uğurla istifadə edirlər

03-04-2020-14-24 Xəbərlər

Abituriyentlər ödənişsiz onlayn sınaq imtahanları imkanından uğurla istifadə edirlər

Otk.az portalı vasitəsilə abituriyentlər ödənişsiz onlayn sınaq imtahanları imka...

Allahın yaratdığı təbii aptek

03-04-2020-14-00 Xəbərlər

Allahın yaratdığı təbii aptek

Hələ çoxdan oxuduğum maraqlı bir yazıda qeyd edilirdi ki, antik dövrün məşhur hə...

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

03-04-2020-10-41 Xəbərlər

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

NUHÇIXAN muxtar respublikamızın ictimai-mədəni, sosial-iqtisadi yeniliklərini tə...

Monteneqro XİN Dağlıq Qarabağda keçirilmiş qondarma “seçkiləri” pisləyib

03-04-2020-09-00 Xəbərlər

Monteneqro XİN Dağlıq Qarabağda keçirilmiş qondarma “seçkiləri” pisləyib

Monteneqro Xarici İşlər Nazirliyi Dağlıq Qarabağda keçirilmiş qondarma “seçkilər...

Naxçıvanda Koronavirusla Mübarizəyə Dəstək Fonduna vəsait ödəyənlərin sayı artır

02-04-2020-16-56 Xəbərlər

Naxçıvanda Koronavirusla Mübarizəyə Dəstək Fonduna vəsait ödəyənlərin sayı artır

Naxçıvan Muxtar Respublikasında Koronavirusla Mübarizəyə Dəstək Fonduna dövlət q...

Ali Məclisin Sədri doqquz aylıq əməkhaqqısı miqdarında olan 32 min 300 manat vəsaiti Koronavirusla Mübarizəyə Dəstək Fonduna köçürüb

02-04-2020-16-03 Xəbərlər

Ali Məclisin Sədri doqquz aylıq əməkhaqqısı miqdarında olan 32 min 300 manat vəsaiti Koronavirusla Mübarizəyə Dəstək Fonduna köçürüb

Naxçıvan Muxtar Respublikası Maliyyə Nazirliyindən NUHÇIXAN-a verilən məlumata g...

Naxçıvanda qadın və uşaq hüquqlarının qorunması diqqətdə saxlanılır

02-04-2020-15-17 Xəbərlər

Naxçıvanda qadın və uşaq hüquqlarının qorunması diqqətdə saxlanılır

Naxçıvan Muxtar Respublikasında ailə, qadın və uşaq hüquqlarının qorunması, həmç...

Ermənistanda 660 nəfərdən çox koronavirusa yoluxan var

02-04-2020-14-52 Xəbərlər

Ermənistanda 660 nəfərdən çox koronavirusa yoluxan var

Ermənistanda koronavirusa yoluxanların sayı sürətlə artır.

Peşəkar hərbçilər yetişdirən ixtisas hazırlığı kursları başa çatıb - VİDEO

02-04-2020-12-46 Xəbərlər

Peşəkar hərbçilər yetişdirən ixtisas hazırlığı kursları başa çatıb - VİDEO

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Qarnizonu Qoşunlarında zabit, gizir, müddətdən...

DİM: Təxirə salınan imtahanların qrafiki Operativ Qərargahın qərarlarına uyğun olaraq müəyyən ediləcək

02-04-2020-11-53 Xəbərlər

DİM: Təxirə salınan imtahanların qrafiki Operativ Qərargahın qərarlarına uyğun olaraq müəyyən ediləcək

Dövlət İmtahan Mərkəzi (DİM) əməkdaşlarına sosial təcrid üçün əlverişli şərait y...

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

02-04-2020-11-25 Xəbərlər

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

NUHÇIXAN muxtar respublikamızın ictimai-mədəni, sosial-iqtisadi yeniliklərini tə...

Kəlbəcərin işğalından 27 il ötür

02-04-2020-09-29 Xəbərlər

Kəlbəcərin işğalından 27 il ötür

Azərbaycanın Kəlbəcər rayonunun Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğalınd...

Şanlı Aprel döyüşlərindən dörd il ötür

02-04-2020-09-00 Xəbərlər

Şanlı Aprel döyüşlərindən dörd il ötür

Azərbaycan Ordusunun parlaq tarixi qələbələrindən olan şanlı Aprel döyüşlərindən...

Əlahiddə Ümumqoşun Ordunun hərbi qulluqçuları Koronavirusla Mübarizəyə Dəstək Fonduna 596 min 464 manat vəsait köçürüb

01-04-2020-19-12 Xəbərlər

Əlahiddə Ümumqoşun Ordunun hərbi qulluqçuları Koronavirusla Mübarizəyə Dəstək Fonduna 596 min 464 manat vəsait köçürüb

NUHÇIXAN xəbər verir ki, martın 31-də “Naxçıvan Muxtar Respublikasında Koronavir...

Naxçıvanda Koronovirusla Mübarizəyə Dəstək Fonduna toplanan vəsait 4 milyon manata çatıb - SİYAHI

01-04-2020-18-52 Xəbərlər

Naxçıvanda Koronovirusla Mübarizəyə Dəstək Fonduna toplanan vəsait 4 milyon manata çatıb - SİYAHI

Naxçıvan Muxtar Respublikasında Koronavirusla Mübarizəyə Dəstək Fonduna dövlət q...

Nuhçıxan İnformasiya Agentliyinin gördüyü işlər əhatəli və genişdir

01-04-2020-17-23 Xəbərlər

Nuhçıxan İnformasiya Agentliyinin gördüyü işlər əhatəli və genişdir

2 yaşını qeyd edən Nuhçıxan İnformasiya Agentliyi bu gün dünyanın harasında yaşa...

Naxçıvan xalçaları üzərindəki motivlər

01-04-2020-16-01 Xəbərlər

Naxçıvan xalçaları üzərindəki motivlər

Naxçıvan xalçaları ümumilikdə Azərbaycan xalça sənətini öz ənənəvi naxışları və ...

Ərzaq mağazalarında dezinfeksiya edilməsi vacib olan sahələr

01-04-2020-13-17 Xəbərlər

Ərzaq mağazalarında dezinfeksiya edilməsi vacib olan sahələr

Ərzaq mağazalarında (topdan və pərakəndə satış obyekti, bazar, yarmarka və s.) s...

Dağlıq Qarabağ bölgəsinin azərbaycanlı icması işğal olunmuş ərazilərimizdə keçirilən qanunsuz “seçkilər”ə dair bəyanat yayıb

01-04-2020-11-35 Xəbərlər

Dağlıq Qarabağ bölgəsinin azərbaycanlı icması işğal olunmuş ərazilərimizdə keçirilən qanunsuz “seçkilər”ə dair bəyanat yayıb

Azərbaycan Respublikasının Dağlıq Qarabağ bölgəsinin azərbaycanlı icması ölkəmiz...

NUHÇIXAN xəbər verir ki...Yaxud, 2 yaşlı qəhrəman

01-04-2020-00-00 Xəbərlər

NUHÇIXAN xəbər verir ki...Yaxud, 2 yaşlı qəhrəman

Məhəccərin dirəyinə vurulan radio birdəfəlik sussa da  babamın hər səhər ilk işi...

Naxçıvanda Koronavirusla Mübarizəyə Dəstək Fonduna vəsait ödəyənlərin sayı artır - SİYAHI

31-03-2020-18-28 Xəbərlər

Naxçıvanda Koronavirusla Mübarizəyə Dəstək Fonduna vəsait ödəyənlərin sayı artır - SİYAHI

Naxçıvan Muxtar Respublikasında Koronavirusla Mübarizəyə Dəstək Fonduna dövlət q...