Ay işığının soyuqluğunda üşünə-üşünə çölün-düzün canına düşmüsən...

Gedirsən, hara getdiyini bilmirsən... Qurumuş otlar ayağının altında xışıldayır. Daşlara ilişib büdrəyirsən, uzaq kölgəlikdə bir sıra quanq ağacı... Kölgəsində bir səs:

- Əyil, aşağı bax - deyir...

Başını torpağa əyirsən, düz ayaqlarının ucunda ay işığı ləpələnir, dayanmır, axıb gedir...

- Doldur, iç...

Hansısa bir əl sənə bir qab uzadır. Götürürsən...

- Ayı işığınımı? – deyə  soruşmaq keçir könlündən, amma bu su imiş...

- Necədir?

- Buz kimi...

- Bu kəhriz suyudur...

***

Ay işığının  dəyib ləpələndiyi sular yeraltı yolunu tutub gedir... Gedir, gedir, gedir... Bu torpaqların sehri bu suların içində gizli-gizli axır. Kəhriz yolları bu torpaqları qan damarları kimi sarıb-sarmalayıb onu cana gətirir. Həyat bitirir, ruh bitirir, bitirdiyi hər nə varsa canına su təmizliyi, su duası qatır...

Günlərin bir günü, bir gecəsi, yuxudamı, gerçəkdəmi, sənə bir qab ay işığı doldurub uzadırlar:

- İçməsən də günah olar, içirməsəm də - deyirlər...

***

Yolunuz gəzib dolanıb bu yerlərə gəlibsə Naxçıvanın adı dillər əzbəri sularını da tanıyacaqsınız. Təmizliyi, şəffaflığı, əbədiliyi dillər əzbəri sular. Bu yerlərin ruhu göylərdə dolanan insanı ayaqlarını basdığı torpağın ona həyat verəcəyinə inanıb. Kənardan qup-quru görünən bu dağların, qayaların kökündə qaynayan çeşmələr səssiz-səmirsiz  axışını davam etdirə-etdirə insan əli, insan əməli gözləyib. O əllərin zəhmətinə, sığalına yatıb. Suyun təmizliyinə bir xal düşməsini istəməyən insan düşüncəsi onu bu torpaqların daha dərinlərinə işləməyini istədiyi köklərinin birinci qoruyucusu hesab edib, onun əbədi hamiliyinə can atıb. Bu yerlərin insanı suları gözdən qoruyub, çirklənməkdən qoruyub, suların küskünlüyündən, gün altında əziyyətindən  ehtiyatlanıb torpaq altı çay yolları çəkməyə başlayıb...

*** 

Kəhrizlər...

Kəhrizlər Naxçıvan torpağının yeraltı həyat yollarıdır...

Bu yerlərin insanı nəyə güvəndiyini bilib, hər əziyyətə, hər zəhmətə qatlaşıb, onun yolunu açıb, başına dolanıb, keşiyində dayanıb... Səxavəti kəhrizlərin qarşısında  qəbul gözləyib, ehsanını bu sulara bağışlayıb.  El-obanın tükü-tükdən seçən gözləri sularını da adsız qoymayıb, nişan verib, bu suların gözünü açmış, yenidən həyata qaytarmış adamların adını sulara qarışdırıb əbədiləşdirib. Mirzəbədəl kəhrizi deyib, Qələndər kəhrizi deyib,  Kalba Musa, Ağaməli, Şahbazağa, Cananbəy kəhrizi deyib.  Haqqını itirməyib çeşməsinin, seçib-sonalayıb dibindən çıxdığı qayanın, köksündən qaynadığı dərənin, yerin-yurdun adını adı edib. Kərəmini əsirgəməyən bu zənginliyin Qırx pilləli məqamına yüksəlməyə çalışıb, müqəddəsliyi qarşısında baş əyib, and yeri edib...

***

Yerin dərinliyindən, torpağın bağrında qaynayıb  səssiz-səmirsiz ömrünü sürən suların ram olduğu bir qüvvə, bir güc, bir dəstək - Kankan əlləri... Yeraltı cığırların bilicisi, suların bələdçisi...

Kankan əlləri torpağın altındakı hər daşı, hər qayanı, toxunduğu torpağı tanıyır. Kankan əllərinin duyumu yeraltı çayların sultanıdır... Həm müridi, həm mürşididir bu sirli-sehrli inancın...  Əbədi ehtiyacın içindən yorulmadan yer-yer, ünvan-ünvan Güman quyuları qazan ustalar... Yaşam ehtiyacına üz tutan  gümanlar sulara yetişdimi,  ümid doğulur, sonra yol  açılır... Torpağın altı ilə axıb gedən yol...

Kankan işıqlı dünya ilə qaranlıq dünyanı birləşdirib... Adına qaranlıq dünya dediyimiz o yerdə isə işıqlı dünyanın canı gizlənib... Kankan iki dünya arasında yol çəkə-çəkə öz dünyasını – Sular dünyasını yaradıb...

Torpağın canına yayıla-yayıla səpələnmiş ümidləri bir yol üstə yığıb, kürə-kürə ünvanlayan Usta kankanların nə özləri unudulur, nə hekayələri... 

Hələ bir də bu yerlərin adı kəhriz sularının həzinliyinə, əzminə, saflığına qovuşan bir Yunus dayısı olubmuş...

***

Qədim Naxçıvanı kəhrizlərsiz təsəvvür etmək olarmı? Olmaz. Naxçıvanı kəhrizlərdən ayrı təsəvvür etməklə bu torpağın nə bərəkətinin haqqını vermək olar, nə dərinlərə kök atan köklərinin, nə insanlarının...

Naxçıvan ellərini torpağa bağlayan, yurda bağlayan bağlardır kəhriz yolları. İnsan susuz yaşaya bilərmi, bağ sala, bəhər yetirə, paklana, təmizlənə, gözlərində bir udum parıltı gəzdirə bilərmi?..

Bilməz.

Naxçıvanın həyat damarlarında axan qan misalı kəhriz suları... Bu torpağın ürəyinə yetişib ondan keçir,  döyüntü-döyüntü güc verib, güc alır... Yüz illər əvvəl də belə idi, yüz illər sonra da belə olacaq...

***

Gizlilik, var olan hər şeyin duyum məbədgahındakı qapıdır. Hər gizlənmişliyin mənasında bir qapı var. Bir gün ona yaxınlaşacaq addım səslərini, uzanıb döyəcək əllərin hənirtisini gözləyə-gözləyə  səbirlə susur, susur, susur...

Susan hər gizliliyin Tanrıda bir bilinmişliyi var...

Nə torpağın, nə səmanın, nə torpaqla səmanın körpüsünün – suların Tanrıdan gizli sirri yoxdur...

Sonra bir işarə... sonra bir nişan... Kimsə titrək barmaqlarıyla bir nöqtəni nişan verib:

- Ordadır - deyir...

Nişan verilən yerdə baxarsan bir xəzinə gizlənər, baxarsan bir məzar... Baxarsan bir  işıq qopar o yerdən, baxarsan...  yüzillik hekayəsini damla-damla əridib  əbədiyyətə aparan sular öz yolu ilə axıb getməyindədir...

Amma gizliliyin üstündəki örtük çəkildimi, qapı açıldımı, Tanrı:

- Götür, apar, artıq sənindir - demişdir...

Su işığı yayılar torpağın köksü üstə...

***

Suyun qəlbinə hopdurub gətirdiyi yaddaş, suyun pıçıltısıyla gələcəyə yollanan həyat... Sular keçib getdikləri yerlərin cövhərini, dadını, havasını, şəfasını  gələcəyə yollayır... Sular bir keçdiyi yerdən bir də keçmir deyirlər... Hər udumda yenilənir, hər udumda yenidən doğulur sular...

 Suları yolunun hər göz qırpımında bir Güman qapısı gözləyir... Bəlkə də sular özləri yollarına davam edərkən, günlərin bir günü minillik bətnindən dünyaya göz açmaq üçün Güman qapılarını oradan, yeraltı dünyanın içindən döyüb:

- Mən burdayam - deyirlər...

Bu üzdən bir əl uzanır qaranlığa, güzgü ilə güzgü arasındakı sonuncu torpaq qatı ovulub tökülür, sirr üzə çıxır...

Deyirlər, kəhrizlərin yolları boyunca həmişə təmiz bir nəfəs dolanır, o suların köhnəlməsinə, qoxusuna qoxu qarışmasına, şəffaflığına bulanıqlıq enməsinə imkan verməyən bir nəfəs...

O nəfəs günlərin bir günü  göylərin – yerlərin hakiminin, yaradıcısının, bilicisinin, əllərindən yapışıb dərin quyusundan gün üzünə çıxır... Amma onun gedişi dönüklük deyil... O nəfəs gəzib-dolaşıb geri qayıdır... Heç zaman sularını tərk etməyir, onda qalır...

***

Bir gün bir yolçu  gəlir, bir qab su doldurub içir o nəfəsdən...

Heyrətlə baxır, heyrətlə gözləyir, torpağın ürək döyüntülər köksünə daşınıb orda qərar tutur. Ovuclarını qoşalaşdırıb minillik suların  canına uzadır, üzünə-gözünə su vurur... Ovuclarında minillik canın sirrinin izləri qalır... gözlərində həm başı üstündə, həm yerin təkində işıq saçan ay...

Yolçu bilsə də, bilməsə də bundan sonrakı minillər boyunca da nə o  sirrin təmizliyi pozulacaq, nə kəhriz sularının ümid qapıları bağlanacaq...  Bu yerlərdə - nə yuxarıda - səmada, nə aşağıda – torpağın qəlbində - kəhriz sularında ayın üzünü heç zaman kölgə almayacaq...

 

                                                                                                            Hədiyyə Şəfaqət

HÜQUQ GUŞƏSİ

HÜQUQ GÜŞESİ

Bölmənin digər xəbərləri

Geriyə İrəli

MN: Düşmənin Qaraqaya yüksəkliyini ələ keçirməsi barədə yaydığı məlumatlar yanlışdır və ictimai fikri yayındırmaq məqsədi daşıyır

13-07-2020-17-43 Xəbərlər

MN: Düşmənin Qaraqaya yüksəkliyini ələ keçirməsi barədə yaydığı məlumatlar yanlışdır və ictimai fikri yayındırmaq məqsədi daşıyır

Ermənistan kütləvi informasiya vasitələrində (KİV) düşmən ölkənin hərbi bölmələr...

Azərbaycan Ordusunun şəhid olan zabiti dəfn olunub

13-07-2020-17-18 Xəbərlər

Azərbaycan Ordusunun şəhid olan zabiti dəfn olunub

Azərbaycan Ordusunun şəhid olan zabiti dəfn olunub. 

Düşmən Naxçıvan istiqamətində də atəşkəs rejimini kobudcasına pozub

13-07-2020-16-57 Xəbərlər

Düşmən Naxçıvan istiqamətində də atəşkəs rejimini kobudcasına pozub

Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri iyulun 12-si saat 22:45-dən etibarən i...

“Cəlil Məmmədquluzadə yaradıcılığında etnoqrafiya məsələləri” adlı monoqrafiya çapdan çıxıb

13-07-2020-16-36 Xəbərlər

“Cəlil Məmmədquluzadə yaradıcılığında etnoqrafiya məsələləri” adlı monoqrafiya çapdan çıxıb

AMEA-nın Naxçıvan Bölməsinin Tarix, Etnoqrafiya və Arxeologiya İnstitutunun elmi...

Azərbaycanın və Rusiyanın Xarici İşlər nazirlərinin telefon danışığı olub

13-07-2020-16-01 Xəbərlər

Azərbaycanın və Rusiyanın Xarici İşlər nazirlərinin telefon danışığı olub

İyulun 13-də Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər naziri Elmar Məmmədyarov Ru...

Şəhid Xəyyam Daşdəmirov İsmayıllıda dəfn edilib

13-07-2020-15-42 Xəbərlər

Şəhid Xəyyam Daşdəmirov İsmayıllıda dəfn edilib

Azərbaycan Ordusunun Ermənistanın hücumu nəticəsində şəhid olan əsgəri Xəyyam Da...

Azərbaycan Ordusunun şəhid olan hərbçisi Ağstafada dəfn edilib

13-07-2020-15-33 Xəbərlər

Azərbaycan Ordusunun şəhid olan hərbçisi Ağstafada dəfn edilib

Ötən gün Azərbaycan-Ermənistan dövlət sərhədinin Tovuz rayonu istiqamətində gedə...

Naxçıvanda icma rəhbərlərinə və din xadimlərinə pulsuz geyimlər təqdim olunub

13-07-2020-15-30 Xəbərlər

Naxçıvanda icma rəhbərlərinə və din xadimlərinə pulsuz geyimlər təqdim olunub

NUHÇIXAN İnformasiya Agentliyi xəbər verir ki, Naxçıvan şəhərindəki “Sarvanlar” ...

Azərbaycan Ordusunun şəhid olan hərbçisi Tovuzda dəfn edilib

13-07-2020-15-24 Xəbərlər

Azərbaycan Ordusunun şəhid olan hərbçisi Tovuzda dəfn edilib

Azərbaycan Ordusunun şəhid olan digər hərbçisi dəfn edilib.

Vaqif Dərgahlı: Bu gün səhər saatlarında bölmələrimiz düşmənə sarsıdıcı zərbələr endiriblər

13-07-2020-14-21 Xəbərlər

Vaqif Dərgahlı: Bu gün səhər saatlarında bölmələrimiz düşmənə sarsıdıcı zərbələr endiriblər

Bu gün səhər saatlarında bölmələrimiz düşmənə sarsıdıcı zərbələr endiriblər.

Naxçıvan ədəbi mühiti: Nağı Nağıyev

13-07-2020-12-54 Xəbərlər

Naxçıvan ədəbi mühiti: Nağı Nağıyev

2020-ci ildə görkəmli ziyalı yazıçı-nasir, dramaturq, tərcüməçi, redaktor, rəssa...

Misir mətbuatında Azərbaycanın səfirliyinin Ermənistanın təxribatı ilə bağlı bəyanatı yayılıb

13-07-2020-10-38 Xəbərlər

Misir mətbuatında Azərbaycanın səfirliyinin Ermənistanın təxribatı ilə bağlı bəyanatı yayılıb

Misirin “Youm7”, “Aldiplomasy” nəşrləri və “Asiyaelyoum” informasiya agentliyi E...

Azərbaycan Ordusunun bölmələri düşmənin dayaq məntəqəsinə zərbə endirib - VİDEO

13-07-2020-09-11 Xəbərlər

Azərbaycan Ordusunun bölmələri düşmənin dayaq məntəqəsinə zərbə endirib - VİDEO

Azərbaycan-Ermənistan dövlət sərhədinin Tovuz istiqamətində iyulun 13-nə keçən g...

Ombudsman Aparatı Ermənistanın sərhəddə törətdiyi təxribatla bağlı açıqlama yayıb

13-07-2020-08-59 Xəbərlər

Ombudsman Aparatı Ermənistanın sərhəddə törətdiyi təxribatla bağlı açıqlama yayıb

Ermənistan silahlı qüvvələri Tovuz rayonunun Ağdam kəndini 120 millimetrlik mina...

MN: Azərbaycana məxsus PUA-nın vurulması barədə yayılan məlumatlar yalandır

13-07-2020-03-14 Xəbərlər

MN: Azərbaycana məxsus PUA-nın vurulması barədə yayılan məlumatlar yalandır

Ermənistan kütləvi informasiya vasitələrində Azərbaycana məxsus PUA-nın vurulmas...

Müdafiə Nazirliyi: Ermənistan silahlı qüvvələri Tovuz rayonunun Ağdam kəndini 120 millimetrlik minaatanlardan atəşə tutub

13-07-2020-01-09 Xəbərlər

Müdafiə Nazirliyi: Ermənistan silahlı qüvvələri Tovuz rayonunun Ağdam kəndini 120 millimetrlik minaatanlardan atəşə tutub

Ermənistan silahlı qüvvələri Tovuz rayonunun Ağdam kəndini 120 millimetrlik mi...

Azərbaycan-Ermənistan dövlət sərhədinin Tovuz istiqamətində vəziyyət yenidən gərginləşib - YENİLƏNİB

13-07-2020-00-57 Xəbərlər

Azərbaycan-Ermənistan dövlət sərhədinin Tovuz istiqamətində vəziyyət yenidən gərginləşib - YENİLƏNİB

Azərbaycan-Ermənistan dövlət sərhədinin Tovuz istiqamətində vəziyyət yenidən gər...

Daha bir hərbi qulluqçumuz şəhid olub

12-07-2020-22-22 Xəbərlər

Daha bir hərbi qulluqçumuz şəhid olub

İyulun 12-də Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri Azərbaycan-Ermənistan döv...

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

12-07-2020-19-21 Xəbərlər

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

Naxçıvan Muxtar Respublikasında iyulun 13-nə gözlənilən hava proqnozu açıqlanıb....

Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri Tovuz istiqamətində təxribat törədib

12-07-2020-16-26 Xəbərlər

Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri Tovuz istiqamətində təxribat törədib

İyulun 12-də günorta saatlarından başlayaraq Ermənistan silahlı qüvvələrinin böl...

Naxçıvan şəhərində yaşayış binaları təmir olunur

12-07-2020-12-03 Xəbərlər

Naxçıvan şəhərində yaşayış binaları təmir olunur

Naxçıvan şəhərində əhalinin mənzil-məişət şəraitinin yaxşılaşdırılması, sakinlər...

Azərbaycanda demokratik pedaqoji ideyaların inkişafı və mətbuatın yaranması “Əkinçi”dən başlayır

12-07-2020-10-01 Xəbərlər

Azərbaycanda demokratik pedaqoji ideyaların inkişafı və mətbuatın yaranması “Əkinçi”dən başlayır

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev Azərbaycan Respublikası...

Rabitə və Yeni Texnologiyalar Nazirliyinin yeni internet saytı istifadəyə verildi

11-07-2020-18-44 Xəbərlər

Rabitə və Yeni Texnologiyalar Nazirliyinin yeni internet saytı istifadəyə verildi

NUHÇIXAN İnformasiya Agentliyi xəbər verir ki, Naxçıvan Muxtar Respublikası Rabi...

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

11-07-2020-17-50 Xəbərlər

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

Naxçıvan Muxtar Respublikasında iyulun 12-nə gözlənilən hava proqnozu açıqlanıb....

Muxtar respublikada təbiətə qayğı göstərilir

11-07-2020-16-57 Rəsmi

Muxtar respublikada təbiətə qayğı göstərilir

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev ekoloji problemlərin hə...

Naxçıvanda təhsil alan əcnəbi tələbələrə maddi yardım göstərilib - FOTOLAR

11-07-2020-16-52 Xəbərlər

Naxçıvanda təhsil alan əcnəbi tələbələrə maddi yardım göstərilib - FOTOLAR

NUHÇIXAN İnformasiya Agentliyi xəbər verir ki, iyulun 11-də Naxçıvan Muxtar Resp...

Naxçıvan regionda alternativ enerji istehsalı sahəsində liderdir - VİDEO

11-07-2020-16-25 Xəbərlər

Naxçıvan regionda alternativ enerji istehsalı sahəsində liderdir - VİDEO

Kəngərli rayonunda 3 meqavat gücündə yeni Günəş Elektrik Stansiyasının  istifadə...

Bu gün Abbas Səhhətin vəfatından 102 il ötür

11-07-2020-14-23 Xəbərlər

Bu gün Abbas Səhhətin vəfatından 102 il ötür

Abbas Səhhət Azərbaycan ədəbi-ictimai fikri tarixində hər şeydən öncə şair, tərc...

Gələn ay bərpaolunan enerji sahəsində xarici investorlarla sənədlər imzalanacaq

11-07-2020-13-27 Xəbərlər

Gələn ay bərpaolunan enerji sahəsində xarici investorlarla sənədlər imzalanacaq

Energetika naziri Pərviz Şahbazovun iştirakı ilə nazirlikdə Azərbaycan Respublik...

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

11-07-2020-11-22 Xəbərlər

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

NUHÇIXAN İnformasiya Agentliyi muxtar respublikamızın ictimai-mədəni, sosial-iqt...