Dövlətləri bir-birindən fərqləndirən rəmzləri olduğu kimi, xalqları da bir-birindən fərqləndirən milli dəyərləridir. Milli dəyərlər sisteminə geyimlər də daxildir. Hər bir milli geyim məxsus olduğu xalqın milli ruhunu səciyyələndirir. Azərbaycan xalqı milli geyimlərinin zənginliyi və özündə bir çox xüsusiyyətləri ehtiva etmək baxımdan olduqca dəyərli irsə malikdir. Hansı ki bu irs tarixən xalqın milli ruhunu, estetik duyumunu və sənətkarlıq məharətini özündə cəmləşdirib. Əksər sənətkarlıq nümunələrində olan elementlər milli geyimlərdə də öz əksini tapıb. Hətta abidələrimizdəki ornamentlərə də milli geyimlərimizdə rast gəlmək mümkündür. Bu mənada milli geyimlərimiz həm də yaddaş rolunu oynayıb. Bu geyimlərdə xalqımızın maddi mədəniyyəti, xalq yaradıcılığının bədii xüsusiyyətləri, bədii bəzək motivləri, toxuculuq və digər elementlər əks olunur. Toy və bayram paltarları adətən qiymətli parçalardan tikilməklə bərabər gündəlik və iş paltarlarından fərqli olaraq müxtəlif qızıl və gümüş bəzəklərlə də ziynətləndirilirdi. Deməli, bir sıra geyimlər bir növ zərgərliyi də özündə birləşdirib. 
Azərbaycan xalqı daim öz milli dəyərlərinə sadiqliyini tarixi proseslərin müəyyən dövrlərində, milli dövlətçiliyimizin mövcud olmadığı dövrlərdə belə nümayiş etdirmişdir. Milli dəyərlərimizin ayrılmaz bir parçası kimi, milli geyim nümunələrini vətənpərvər ziyalılar öz yaradıcılıqlarında yaşadıblar. Ədəbiyyatda, aşıq yaradıcılığında, bədii filmlərimizdə, həmçinin rəssamların çəkdiyi rəsmlərdə milli geyimlərimizlə bağlı ətraflı məlumat əldə edə bilirik. Bu baxımdan, rəssam Bəhruz Kəngərlinin əsərləri olduqca təqdirəlayiqdir.
Kəlağayı milli geyimlərimizi tamamlayan baş örtüyü kimi əsrlərdən-əsrlərə, nəsillərdən-nəsillərə keçərək günümüzə qədər gəlib çatmışdır. 
İpək sapdan toxunmuş dördkünc formalı qadın baş örtüyü olan kəlağayıya Azərbaycanın qərb zonasında “çarqat”da deyilir. Kəlağayı istehsalı Azərbaycanda qədimdən məlumdur. Təbriz, Gəncə, Şamaxı, Şəki, Naxçıvan şəhərlərində, İsmayıllı rayonunun Basqal qəsəbəsində yüksək keyfiyyətli kəlağayılar hazırlanıb. Mənbələrin məlumatına görə hələ orta əsrlərdən Gəncə və Basqal kəlağayıları xarici ölkələrə də ixrac olunurdu. Xalqımızın şifahi xalq ədəbiyyatı nümunələrində, dastan, qoşma, gəraylı və bayatılarımızda, xüsusilə də aşıq poeziyasında kəlağayı haqqında olduqca maraqlı, poetik fikirlər əksini tapmışdır.


Başına örtübdür kəlağayı gəzər, 
Əyri tel üstündən qızıl düymələr. 
Belinə yaraşıb zərbafdan kəmər, 
Çəpkənli, çarqatlı ağ bədən gəzər. 
(A.Tufarqanlı) 


Gah zaman başına tirmə şal bağlar, 
Gah olur ki, zülf gizləyib, xal bağlar.
Kəlağayı qabağına al bağlar
Yaşılın altından, ağın üstündən, 
(M.P.Vaqif)


Olduqca zərif, göz oxşayan baş örtüyü- kəlağayılarda el sənətkarlarının qəlbinin hərarəti duyulur. Bu kəlağayıların ən gözəl nümunələri hələ XIX əsrin ortalarından başlayaraq, Paris, London, Sankt-Peterburq, Moskva, Tiflis və digər beynəlxalq sərgilərin yüksək mükafatlarına layiq görülüb.
Kəlağayı milli baş örtüyü növü kimi qadınlarımızın geyimini tamamlamışdır. Kəlağayının yeləni (haşiyəsi), bəzən isə xonçası (ortası) basmanaxış üsulu ilə həndəsi və nəbati naxışlarla bəzədilir. Qadınlar yas mərasimində qara, toy mərasimində isə əlvan naxışlı kəlağayılar örtərdilər. 
Kəlağayı sənəti 2014-cü ildə “Kəlağayı simvolizmi və ənənəvi sənəti” adı ilə UNESCO-nun Qeyri-Maddi Mədəni İrs üzrə Reprezentativ Siyahısına daxil edilmişdir. Kəlağayının-xalqımızın digər sərvətləri-muğam, aşıq, tar ifaçılıq sənəti, Novruz bayramı və xalçaçılıqla bir sırada dayanması heç də təsadüfi deyil. Milli geyimlərimizin bir hissəsi olan kəlağayı Azərbaycan qadınının dəyanət, sədaqət, ləyaqət simvoludur, kəlağayı milli dəyərlərimizin daşıyıcısıdır, kəlağayıda qədim və milli ornamentlərimiz öz əksini tapıb. Nənələrimiz illərlə kəlağayını öz sandıqlarında qoruyaraq nəsildən-nəslə ötürüblər. Dövr dəyişsə də, illər keçsə də, kəlağayıdan heç vaz keçməyiblər, bu baş örtüyünü toxuduqları xalçalar tək qoruyub saxlayıblar. Naxçıvan Muxtar Respublikasının demək olar ki, istənilən kəndində bu gün də qədim el sənəti nümunəsi olan xalça, bir də kəlağayılara mütləq rast gəlmək olar. Hətta deyərdim ki digər baş örtüklərindən fərqləndirən cəhətlərdən biri də budur ki, kəlağayıda ana-nənələrimizin xoş arzularla dolu laylalarını, xeyirxahlıq, qonaqpərvərlik, xeyrin şər üzərində qələbəsinə inam hissini aşılayan nağıllarımızın səsi duyulur. 
Bu gün evlərdə əgər kəlağayıya rast gəlinirsə, bu xalqımızın milli dəyərlərinə sadiqliyinin nümunəsidir, beynəlxalq səviyyədə qorunması üçün dövlətimiz tərəfindən müvafiq tədbirlər həyata keçirilirsə, bu, kəlağayı sənətinə davamlı ömrün bəxş olunması, nəsillərdən-nəsillərə ötürülməsi deməkdir.
Milli-mənəvi dəyərlərin, mədəniyyətin, ümumilikdə, xalqa məxsus böyük sərvətin qorunub saxlanılması tarixən Azərbaycan ictimai təfəkküründə milli ideya səviyyəli, aktual məsələlərdən biri olmuşdur. Görkəmli Azərbaycan yazıçısı və ədəbiyyatşünası Mir Cəlal Paşayev "Bir gəncin manifesti" əsərində böyük əziyyətlə toxuduğu xalçanın - sənət incisinin əcnəbiyə qismət olmasını istəməyən Sona xalanın dili ilə demişdi: "İtə ataram, yada satmaram". Bu yanaşma, əslində, qəlbi Vətən eşqi ilə döyünən böyük Azərbaycan ziyalısının xalqın maddi-mənəvi sərvətlərinə necə böyük ehtiramla yanaşmasının, milli irsin qorunub saxlanılması vacibliyinin önə çəkməsinin əlamətidir. Bu bizik, tarixi köklərə və zəngin adət-ənənələrə malik Azərbaycan xalqı. Heç bir xalqın mədəni irsinə göz dikməyən, yalnız öz milli dəyərlərinə söykənərək tarix yaradan Azərbaycan xalqı. Mövzumuz kəlağayı idi. Milli geyimlərimizin ayrılmaz tərkib hissəsi-kəlağayı. Bu da danılmaz reallıqdır ki, hər dövrün öz tələbi və geyim tərzi var. Düzdür, indi baş örtüyündən o qədər də geniş istifadə olunmur. Lakin bu da bizə əsas vermir ki, milli geyimlərimizə, kəlağayıya laqeyd yanaşaq. 
Məlumat üçün onu da bildirək ki, yaxın vaxtlarda Naxçıvanda “Milli geyimlər” festivalının keçirilməsi nəzərdə tutulub. Festivalın əsas məqsədi milli geyim nümunələrimizi sərgiləməklə onu yad ünsürlərdən qorumaq, təbliğ etmək və gənclərə sevdirməkdir. 
Bu gün milli geyimlərimiz həm də  muzey ekspozisiyalarını bəzəyir. Folklor kollektivləri, muğam ifaçıları, aşıqlar milli geyimlərimizin daşıyıcılarıdır. El şənliyimiz-Novruz bayramında milli sərvətlərimizin, həmçinin, milli geyimlərimizin sehrinə düşürük. Demək olar ki, toy şənliklərinə-xınayaxdı mərasimlərinə də artıq milli geyimlərimiz daxil olmaqdadır. Bu, çox təqdirəlayiq haldır. Lakin biz bununla kifayətlənməməliyik. Mövzu əgər kəlağayıdırsa, sözümüz analaradır: Qızları gəlin köçürdüyünüz zaman cehizlik əşyalar içərisində kəlağayını Azərbaycan qadınının sədaqət, ismət, gözəllik simvolu kimi hədiyyə etməyi də unutmayın.

Ruhiyyə Rəsulova

"Avanqard" mədəniyyət portalı

23.05.2017

Bölmənin digər xəbərləri

Geriyə İrəli

Muxtar respublikada ailə təsərrüfatlarına dövlət dəstəyi

22-10-2019-17-14 Xəbərlər

Muxtar respublikada ailə təsərrüfatlarına dövlət dəstəyi

Naxçıvan Muxtar Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyinin mətbuat xidmətindən NUHÇI...

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

22-10-2019-15-58 Xəbərlər

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

Naxçıvan Muxtar Respublikasında oktyabrın 23-nə gözlənilən hava proqnozu açıqlan...

“Akademik İsa Həbibbəyli -70” mövzusunda elmi konfrans olub

22-10-2019-14-16 Xəbərlər

“Akademik İsa Həbibbəyli -70” mövzusunda elmi konfrans olub

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri yanın...

Naxçıvanın brend məhsulları dünyada tanınır

22-10-2019-12-30 Xəbərlər

Naxçıvanın brend məhsulları dünyada tanınır

Yerli brendin yaradılması və ona müsbət imicin qazandırılması ölkə məhsullarının...

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

22-10-2019-11-48 Xəbərlər

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

NUHÇIXAN muxtar respublikamızın ictimai-mədəni, sosial-iqtisadi yeniliklərini tə...

Alışar kəndində xidmət mərkəzinin açılışı olub

21-10-2019-19-56 Rəsmi

Alışar kəndində xidmət mərkəzinin açılışı olub

NUHÇIXAN xəbər verir ki, həmin gün Alışar kəndində xidmət mərkəzi istifadəyə ver...

Alışar Kənd Mərkəzində xidmət hərtərəfli təşkil olunub

21-10-2019-19-53 Rəsmi

Alışar Kənd Mərkəzində xidmət hərtərəfli təşkil olunub

Bu il Şərur rayonunda aparılan quruculuq işləri Alışar kəndini də əhatə edib.

Muğanlıda xidmət mərkəzi istifadəyə verilib

21-10-2019-19-51 Rəsmi

Muğanlıda xidmət mərkəzi istifadəyə verilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, oktyabrın 21-də Muğanlı kəndində xidmət mərkəzinin açıl...

Muğanlı-Alışar kənd avtomobil yolu yenidən qurulub

21-10-2019-19-48 Rəsmi

Muğanlı-Alışar kənd avtomobil yolu yenidən qurulub

Yol infrastrukturu muxtar respublikada aparılan quruculuq işlərinin əsasını təşk...

Muğanlıda müasir səhiyyə müəssisəsi fəaliyyətə başlayıb

21-10-2019-19-46 Rəsmi

Muğanlıda müasir səhiyyə müəssisəsi fəaliyyətə başlayıb

Muxtar respublikada iqtisadi inkişafın təmin olunması həm də səhiyyə quruculuğun...

Kənd mərkəzi göstərilən xidmətin səviyyəsini yüksəldəcəkdir

21-10-2019-19-44 Rəsmi

Kənd mərkəzi göstərilən xidmətin səviyyəsini yüksəldəcəkdir

NUHÇIXAN xəbər verir ki, oktyabrın 21-də Muğanlıda kənd mərkəzinin də açılışı ol...

Dövlət-xalq birliyi, davamlı inkişaf və yüksək rifah

21-10-2019-19-35 Rəsmi

Dövlət-xalq birliyi, davamlı inkişaf və yüksək rifah

Şərur rayonunun Muğanlı və Alışar kəndlərində kompleks quruculuq işləri aparılıb...

Şərur rayonunun Muğanlı və Alışar kəndlərində kompleks quruculuq işləri aparılıb - VİDEO

21-10-2019-18-13 Xəbərlər

Şərur rayonunun Muğanlı və Alışar kəndlərində kompleks quruculuq işləri aparılıb - VİDEO

Oktyabrın 21-də Şərur rayonunun Muğanlı və Alışar kəndlərində yeni sosial obyekt...

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

21-10-2019-15-44 Xəbərlər

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

Naxçıvan Muxtar Respublikasında oktyabrın 22-nə gözlənilən hava proqnozu açıqlan...

AMEA Naxçıvan Bölməsi Rəyasət Heyətinin tərkibində dəyişiklik edilib

21-10-2019-12-51 Xəbərlər

AMEA Naxçıvan Bölməsi Rəyasət Heyətinin tərkibində dəyişiklik edilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, bölmənin sədri, akademik İsmayıl Hacıyev bölmənin Rəyas...

Ləkətağ körpüsü yenidən bərpa olunub - VİDEO

21-10-2019-11-59 Xəbərlər

Ləkətağ körpüsü yenidən bərpa olunub - VİDEO

Culfa rayonun Ləkətağ kəndində yerləşən orta əsrlərə aid körpüdə yenidənqurma iş...

AMEA-nın Naxçıvan bölməsinin beynəlxalq əlaqələri genişlənir

21-10-2019-11-16 Xəbərlər

AMEA-nın  Naxçıvan bölməsinin beynəlxalq əlaqələri genişlənir

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, AME...

Muxtar respublikada payızlıq taxıl əkini aparılır

19-10-2019-17-44 Rəsmi

Muxtar respublikada payızlıq taxıl əkini aparılır

Taxılçılığın inkişafı əhalinin ərzaq məhsulları ilə etibarlı təminatında mühüm r...

Naxçıvan Qarnizonunda Dövlət Müstəqilliyi Günü münasibətilə şeir müsabiqəsi keçirilib

19-10-2019-16-56 Xəbərlər

Naxçıvan Qarnizonunda Dövlət Müstəqilliyi Günü münasibətilə şeir müsabiqəsi keçirilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, 18 oktyabr Dövlət Müstəqilliyi Gününə həsr olunmuş sils...

Culfa rayonunda sığorta fəaliyyətinin təşkili müzakirə edilib

19-10-2019-16-00 Xəbərlər

Culfa rayonunda sığorta fəaliyyətinin təşkili müzakirə edilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Culfa Rayon İcra Hakimiyyətində keçirilən tədbirdə icra...

Gənc musiqiçilər Ərtoğrol Cavidin əsərlərini ifa ediblər

19-10-2019-14-28 Xəbərlər

Gənc musiqiçilər Ərtoğrol Cavidin əsərlərini ifa ediblər

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Muxtar Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyinin...

Sədərək rayonunda “Ailə təsərrüfatı məhsulları” festivalı keçirilib

19-10-2019-12-47 Xəbərlər

Sədərək rayonunda “Ailə təsərrüfatı məhsulları” festivalı keçirilib

Heydərabad qəsəbəsində mədəniyyət və istirahət parkında təşkil edilən tədbirdə r...

Naxçıvan Muxtar Respublikasının Bakı şəhərindəki daimi nümayəndəsi Montro-Fot-Yonn şəhərinin meri ilə görüşüb

19-10-2019-11-53 Xəbərlər

Naxçıvan Muxtar Respublikasının Bakı şəhərindəki daimi nümayəndəsi Montro-Fot-Yonn şəhərinin meri ilə görüşüb

Azərbaycan-Fransa regionlararası əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi üzrə İdarəetmə...

Payız-qış mövsümünə hazırlıqla bağlı tədbirlər keçirilir

19-10-2019-10-24 Xəbərlər

Payız-qış mövsümünə hazırlıqla bağlı tədbirlər keçirilir

Naxçıvan Muxtar Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin mətbuat xidmətindən N...

Naxçıvan Dövlət Radiosunun əməkdaşı mükafata layiq görülüb

18-10-2019-15-19 Xəbərlər

Naxçıvan Dövlət Radiosunun əməkdaşı mükafata layiq görülüb

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəs...

101 yaşlı ananın 28 yaşlı igid oğlu

18-10-2019-11-39 Xəbərlər

101 yaşlı ananın 28 yaşlı igid oğlu

Ey qəhrəman övladın şanlı vətəni- Azərbaycan! 101 yaşlı ananın  28 yaşlı, igid o...

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

18-10-2019-10-58 Xəbərlər

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

NUHÇIXAN muxtar respublikamızın ictimai-mədəni, sosial-iqtisadi yeniliklərini tə...

Məktəblilər üçün “Büdcəmizi anlayaq” təlimi təşkil edilib

17-10-2019-18-06 Xəbərlər

Məktəblilər üçün “Büdcəmizi anlayaq” təlimi təşkil edilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Muxtar Respublikası Maliyyə Nazirliyi yanında ...

Muxtar respublikada payızlıq taxıl əkini aparılır

17-10-2019-17-44 Xəbərlər

Muxtar respublikada payızlıq taxıl əkini aparılır

Taxılçılığın inkişafı əhalinin ərzaq məhsulları ilə etibarlı təminatında mühüm r...

Dövlət musiqi təhsili müəssisələrində vakant vəzifələrin tutulması üçün müsabiqə elan edilib

17-10-2019-17-36 Xəbərlər

Dövlət musiqi təhsili müəssisələrində vakant vəzifələrin tutulması üçün müsabiqə elan edilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri yanın...