Mübarizlik və qəhrəmanlıq tarixindən soraq verən qalalar: Naxçıvanqala

Bu qala bizim qala,
Həmişə bizim qala,
Tikmədim özüm qalam,
Tikdim ki, izim qala.
Bu məşhur bayatıda da deyildiyi kimi, ulu babalarımızın tikdiyi qalalar üzərindən əsrlər keçsə də tarixin izlərini yaşadan ən yaxşı mənbələrdir. Müxtəlif tarixi dövrlərin sərt ruzgarına, eləcə də təbii qüvvələrə sinə gərən qalalar bütöv halda olmasa da günümüzə qədər gəlib çatmışdır. Azərbaycançılığın möhürü olan bu qalalar doğma torpağa bağlılığın, yadellilərin işğalçılıq planlarından əzmlə müdafiənin və vətənpərvərliyin rəmzi kimi keçmişdən günümüzə uzanan körpüdür. O körpü ki, onu heç bir qüvvə, hətta tariximizi saxtalaşdırmağa cəhd edən sovet quruluşu belə yerlə yeksan edə bilmədi. Çünki xalqın öz milli tarixi ilə olan bağlılığını, bağlarını qırmaq, onu öz tarixindən ayrı salmaq olmaz. Gec-tez tarixin izləri ən dərin qatlardan belə özünü büruzə verəcəkdir. Ölkəmiz ikinci dəfə öz müstəilliyini əldə etdikdən sonra muxtar respublika ərazisində 1200-dən artıq tarixi abidə öyrənilərək pasportlaşdırılıb. Azərbaycanın çox da böyük əraziyə malik olmayan bu bölgəsi tarixi abidələrinin, nadir memarlıq incilərinin və möhtəşəm qalalarının zənginliyi ilə diqqəti çəkir. 
Son tədqiqatların nəticəsi olaraq Naxçıvan ərazisində 80-ə yaxın qala müəyyənləşdirilib. Müdafiə istehkamı olan Oğlanqala, Qız qalası, Qazançı qalası, Əlincəqala, Naxçıvanqala, Çalxanqala və digər qalalar strateji cəhətdən olduqca əlverişli mövqedə tikilib, yadelli hücumlarının qarşısının alınmasında mühüm rol oynayıb. Naxçıvan qalaları ilkin yaşayış yerləri, mədəniyyət və sənətkarlıq mərkəzləri kimi də diqqəti cəlb edir. Onlar şəhərsalma mədəniyyətinin mühüm elementi kimi böyük dəyərə malikdir. Tarixi mənbələr göstərir ki, Naxçıvan qalaları başlıca olaraq müdafiə, sonralar dini, ticarət, sənətkarlıq məqsədilə istifadə edilib. Tarixin sonrakı dövrlərində də Naxçıvan qalaları ölkəmizin ictimai-siyasi və mədəni həyatında mühüm rol oynayıb. 
2016-cı ildə “Naxçıvan qalaları: tarixdə və günümüzdə” mövzusunda keçirilən beynəlxalq konfransda çıxış edən Naxçıvan MR Ali Məclisinin Sədri demişdir: “Qalalar təkcə sığınacaq yeri, mühafizə və ya müdafiə tikilisi deyil. Qalalar – bu ərazidə yaşayan əcdadlarımızın həyat tərzini, dini inanclarını, dövlətçilik ənənələrini, mədəniyyətini və memarlıq sənətini özündə yaşadan mədəniyyət nümunələridir. Əsrlər boyu xalqlar yaşadıqları yerlərdə qalalar tikiblər. Qalalar bütün hallarda xalqların öz daxili tələbatının, hərbi və iqtisadi qüdrətinin nəticəsi olaraq meydana çıxıbdır. Azərbaycan, eləcə də Naxçıvan qalaları da belə bir tarixi yol keçibdir”. 
XVII əsrin ortalarınadək müdafiə istehkamı kimi mövcud olmuş Naxçıvanqala müharibələr nəticəsində dağıdılmış və əvvəlki möhtəşəmliyini itirmişdi. Hardasa 10 il bundan öncə Naxçıvanqala ərazisinə nəinki turist, heç şəhər sakinləri belə getmirdi. Burada kol-kos və dağılmış tikili qalıqları əlindən yerimək belə mümkün deyildi. Qalanın miskin görkəmi isə sovetlər dönəmində abidələrimizə laqeyd münasibətdən xəbər verirdi. Tarixi abidələrimizin bərpası müstəqilliyimizin bizə bəxş etdiyi ən gözəl töhfələrdən oldu. Müstəqilliyin işıqından alınan nur Naxçıvanın dörd bir yanına səpələndi. İtib-batmaqda olan adət-ənənələrimiz dirçəldi, qalalarımız kərpic-kərpic ucaldı. Milli kimliyimizin daş pasportu olan bu abidələr ulu babalarımızın bizə əmanəti, qəhrəmanlıq tariximizdən, milli dəyərlərimizdən, zəngin mədəniyyətimizdən soraq verən dəyərli sənət nümunələridir. 
2010-cu ildə Naxçıvanqalanın bərpasına başlanmış, tarixi ərazidə yenidənqurma işləri aparılmış, qalanın əvvəlki görkəmi özünə qaytarılmışdır. Naxçıvan MR Ali Məclisi Sədrinin 2013-cü il iyunun 5-də imzaladığı sərəncamla Naxçıvanqala Tarix Memarlıq Muzey Kompleksi yaradılmış, kompleks 2014-cü ildə prezident İlham Əliyevin iştirakı ilə istifadəyə verilmişdir. Muzeyin və ümumilikdə kompleksin yaradılması, Naxçıvanın qədim tarixi mədəni irsinin mühafizəsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Burada mövcud olan eksponatlar bu diyarın əsrlər boyu şərqin ticarət, sənətkarlıq, elm və mədəniyyət mərkəzi olduğundan xəbər verir. Orijinal tərtibatı ilə seçilən muzeydə Naxçıvan Muxtar Respublikasının ərazisində aşkarlanan tarixi əşyalar xronoloji ardıcıllıqla düzülmüşdür. Eramızdan əvvəl V minilliyə aid təsərrüfat küpü, eramızdan əvvəl V-III minilliyə aid müxtəlif məişət əşyaları, Son Tunc və Erkən Dəmir dövrünə aid keramika məmulatları, mis alətlər, qəbirüstü abidələr, silahlar, zirehli geyim hissələri muzeyin qiymətli eksponatlarındandır. Burada, həmçinin xalça və XIX əsrə aid milli geyimlər də nümayiş olunur. 
Tarixi araşdırmalar göstərir ki, memarlıq abidələri arasında özünəməxsus yeri olan Naxçıvanqala yalnız müdafiə məqsədi daşımamışdır. Bu qala, eyni zamanda, burada formalaşmış ilkin şəhər mədəniyyətinin ayrılmaz elementinə çevrilmişdir. İlk orta əsrlərə aid mənbələrdə tarixçilər Naxçıvan şəhərini ətrafı möhkəmləndirilmiş qala kimi xarakterizə edirlər. Naxçıvan şəhərinin 1827-ci ilə aid planında Naxçıvanqalanın sxematik təsviri də verilmişdir. Plana əsasən, qala iki hissədən – kiçik qala, yəni Narınqala və Böyük qaladan ibarət olmuşdur. Xalqımız Narınqalanın qalıqlarını günümüzədək qoruyub saxlaya bilmişdir.
Daş qatışığı olan möhrədən tikilən qala divarları yarımdairəvi bürclərlə möhkəmləndirilmişdir. Yaşayış binaları, əsasən, qala divarları boyunca salınmış, onların damından döyüşçülərin və qala keşikçilərinin hərəkət etməsi üçün istifadə olunmuşdur. Ötən əsrin ortalarında Naxçıvanqalada aparılan tədqiqatlar zamanı zəngin arxeoloji materiallar - saxsı qablar və Tunc dövründə duz mədənlərində əmək aləti kimi istifadə olunmuş daş gürzlər aşkar edilmişdir. Bu hadisə sənətkarlığın inkişaf etdiyi və şəhər mədəniyyətinin formalaşdığı tarixi-etnoqrafik ərazilərdən biri kimi Naxçıvanqalanın əhəmiyyətini daha da artırır.
Kompleksdəki mağarada da bərpa işləri aparılıb. Bir neçə istiqamətə, o cümlədən Naxçıvan çayına çıxışı olan mağaradan sakinlər hərbi hücumlar və mühasirələri yarmaq üçün istifadə etmişlər. Qalanın xüsusiyyətlərindən biri də onun altından kəhrizlərin keçməsidir. Bu fakt həm dinc, həm də mühasirə və müharibə dövrlərində qala sakinlərinin su ilə təminatına və ərzaq məhsullarının saxlanmasına şərait yaratmışdır.
İndi Naxçıvanqala düşməndən müdafiə məqsədi daşımır, insanları bir araya toplayaraq onları birliyə, vətənpərvərliyə, mili dəyərlərə sahiblik hissinə çağırır. Bu çağırışa kimlər cavab vermir ki?! Naxçıvanqala artıq festivalların, əlamətdar tədbir və sərgilərin ünvanına çevrilib. Naxçıvanqalada ötən il keçirilən “İstedadlı uşaqlar”, “Yaradıcı əllər”, “Göycə”, “Naxçıvan çörəkləri”, “Arıçılıq məhsulları-bal festivalı”, “Yallı və plov” festivalları istedadlı insanları bir araya gətirməklə stimullaşdırıcı və məhsul bolluğunun göstəricisi kimi əlamətdar tədbirlər kimi yadda qaldı. Bu festivallar eyni zamanda milli dəyərlərimizin yaşadılması və təbliği baxımından da böyük əhəmiyyət daşıdı. Şəhərimizin qonaqlarında isə yüksək təəssürat oyatdı.
Naxçıvanqalada ictimai iaşə bölmələrinin, əl işləri mağazalarının fəaliyyəti turistlərin cəlbi baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Turistlər qalanı ziyarət etməklə bərabər burada Naxçıvan mətbəxinin dadlı təamlarından dada və əl işlərindən, suvenirlərdən Naxçıvan səfərlərindən xatirə kimi alıb apara bilərlər. 
2018-ci il üçün İslam mədəniyyətinin paytaxtı seçilən Naxçıvan dünya əhəmiyyətli abidələrlə zəngin bir diyardır. Bu qədim diyarda tarixi abidələrin, xüsusilə qalaların bərpa olunması, həm də bəşəriyyət tarixinin öyrənilməsinə xidmət edir. 
Uzaq keçmişin yadigarı olan Naxçıvanqala kimi abidələr xalqımızın tarixini, mədəniyyətini öyrənmək baxımından dəyərli mənbələrdir. O mənbələr ki, tariximizi yaşadır, o mənbələr ki, gənc nəsil üçün vətənpərvərlik dərsidir. Bu abidələrin qorunması istiqamətində dövlətimiz tərəfindən müvafiq tədbirlər həyata keçirilir. Lakin tarixi sevmək, onun nişanələrini qorumaq ümumxalq işidir. Bu abidələri təbliğ etmək, gələcək nəsillərə çatdırmaq hər birimizin vətəndaşlıq borcudur! 

Ruhiyyə Rəsulova
Naxçıvan Televiziyasının baş redaktoru

"Palitra" qəzeti

10.01.2017

 

Bölmənin digər xəbərləri

Geriyə İrəli

Soyuducu anbarlara 4 min tondan çox meyvə-tərəvəz tədarük edilib

14-09-2019-15-45 Xəbərlər

Soyuducu anbarlara 4 min tondan çox meyvə-tərəvəz tədarük edilib

Əhalinin etibarlı ərzaq təminatı ilin bütün dövrlərində, xüsusən soyuq qış aylar...

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

14-09-2019-12-07 Xəbərlər

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

NUHÇIXAN muxtar respublikamızın ictimai-mədəni, sosial-iqtisadi yeniliklərini tə...

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri yanında Elmin İnkişafı Fondunun Himayədarlar Şurasının tərkibi təsdiq edilib - SƏRƏNCAM

14-09-2019-00-19 Xəbərlər

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri yanında Elmin İnkişafı Fondunun Himayədarlar Şurasının tərkibi təsdiq edilib - SƏRƏNCAM

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri Vasif Talıbov sentyabrın 13-də...

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri yanında Elmin İnkişafı Fondunun Nizamnaməsi təsdiq edilib - FƏRMAN

14-09-2019-00-01 Xəbərlər

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri yanında Elmin İnkişafı Fondunun Nizamnaməsi təsdiq edilib - FƏRMAN

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri Vasif Talıbov sentyabrın 13-də...

Şahbuz rayonunda qışa hazırlıqla bağlı müşavirə keçirilib

13-09-2019-23-10 Xəbərlər

Şahbuz rayonunda qışa hazırlıqla bağlı müşavirə keçirilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, 2019-2020-ci illərin payız-qış mövsümünə hazırlıq və qa...

“Şərq qapısı” qəzetinin yeni internet saytının təqdimatı olub

13-09-2019-22-57 Xəbərlər

“Şərq qapısı” qəzetinin yeni internet saytının təqdimatı olub

NUHÇIXAN xəbər verir ki, sentyabrın 13-də “Şərq qapısı” qəzetinin yenilənmiş int...

9 şagirdə məktəbli forması və dərs ləvazimatları təqdim edilib

13-09-2019-21-57 Xəbərlər

9 şagirdə məktəbli forması və dərs ləvazimatları təqdim edilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Muxtar Respublikası Təhsil  Nazirliyinin təşki...

Akademik Məmmədağa Şirəliyevin 110 illiyi qeyd olundu

13-09-2019-21-00 Xəbərlər

Akademik Məmmədağa Şirəliyevin 110 illiyi qeyd olundu

NUHÇIXAN xəbər verir ki, görkəmli dilçi alim, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyas...

Naxçıvanın tarixi abidələri və təbiəti “Mənim yay tətilim” adlı sərgidə

13-09-2019-20-29 Xəbərlər

Naxçıvanın  tarixi abidələri və təbiəti “Mənim yay tətilim” adlı sərgidə

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Muxtar Respublikası Rəssamlar Birliyinin Bəhru...

Naxçıvan Dövlət Kukla Teatrının yaradılmasından 30 il ötür

13-09-2019-19-32 Xəbərlər

Naxçıvan Dövlət Kukla Teatrının yaradılmasından 30 il ötür

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Dövlət Kukla Teatrının yaradılmasının 30 illik...

Rusiyanın Surqut şəhərində yaşayan məktəbli Rauf Tahirli Ordubadın Ələhi kəndini təqdim edir - VİDEO

13-09-2019-18-39 Xəbərlər

Rusiyanın Surqut şəhərində yaşayan məktəbli Rauf Tahirli Ordubadın Ələhi kəndini təqdim edir - VİDEO

Naxçıvan televiziyasının əməkdaşları muxtar respublikanın daha bir dilbər guşəsi...

Komissiya ötən ay bir qərarı ləğv edib

13-09-2019-17-38 Xəbərlər

Komissiya ötən ay bir qərarı ləğv edib

Komissiyadan NUHÇIXAN-a verilən məlumata görə, ötən ay Naxçıvan Muxtar Respublik...

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

13-09-2019-16-56 Xəbərlər

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

Naxçıvan Muxtar Respublikasında sentyabrın 14-nə gözlənilən hava proqnozu açıqla...

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

13-09-2019-11-34 Xəbərlər

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

NUHÇIXAN muxtar respublikamızın ictimai-mədəni, sosial-iqtisadi yeniliklərini tə...

Akademik İsa Həbibbəyli Kazanda Dil, Ədəbiyyat və İncəsənət İnstitutunun yubileyində iştirak edib

13-09-2019-10-15 Xəbərlər

Akademik İsa Həbibbəyli Kazanda Dil, Ədəbiyyat və İncəsənət İnstitutunun yubileyində iştirak edib

Kazanda Tatarıstan Elmlər Akademiyasının Q.İbrahimov adına Dil, Ədəbiyyat və İnc...

Səfirlik: Hüseyn xan Naxçıvanskinin abidəsi 2020-ci ildə açılacaq

13-09-2019-09-00 Xəbərlər

Səfirlik: Hüseyn xan Naxçıvanskinin abidəsi 2020-ci ildə açılacaq

Son günlər sosial şəbəkələrdə ictimaiyyətin tanınmış azərbaycanlı, general-adyut...

Muxtar respublikanın Daşınmaz Əmlak və Torpaq Məsələləri üzrə Dövlət Komitəsinin internet saytı yenilənib

12-09-2019-16-28 Xəbərlər

Muxtar respublikanın Daşınmaz Əmlak və Torpaq Məsələləri üzrə Dövlət Komitəsinin internet saytı yenilənib

Naxçıvan Muxtar Respublikası Daşınmaz Əmlak və Torpaq Məsələləri üzrə Dövlət Kom...

Anar İbrahimov CORLEAP-ın həmsədri seçildi

12-09-2019-16-07 Xəbərlər

Anar İbrahimov CORLEAP-ın həmsədri seçildi

NUHÇIXAN xəbər verir ki, sentyabrın 12-də Finlandiyanın Türkü şəhərində Şərq Tər...

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisində görüş

12-09-2019-15-25 Xəbərlər

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisində görüş

Sentyabrın 12-də Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri Vasif Talıbov...

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

12-09-2019-11-11 Xəbərlər

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

Naxçıvan Muxtar Respublikasında sentyabrın 13-nə gözlənilən hava proqnozu açıqla...

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

12-09-2019-10-50 Xəbərlər

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

NUHÇIXAN muxtar respublikamızın ictimai-mədəni, sosial-iqtisadi yeniliklərini tə...

I kurs qiyabiçi tələbələrin sessiyası başlayır

12-09-2019-10-31 Xəbərlər

I kurs qiyabiçi tələbələrin sessiyası başlayır

Naxçıvan Dövlət Universitetindən NUHÇIXAN-a verilən məlumata görə, 2019-cu ildə ...

Badamlı mineral suyu müasir zavod kompleksində istehsal olunacaq

11-09-2019-19-27 Xəbərlər

Badamlı mineral suyu müasir zavod kompleksində istehsal olunacaq

NUHÇIXAN xəbər verir ki, sentyabrın 11-də Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məcli...

Şəhərtipli müasir Badamlı qəsəbəsi

11-09-2019-19-25 Rəsmi

Şəhərtipli müasir Badamlı qəsəbəsi

Badamlı qəsəbəsində avtomobil yolu və xidmət mərkəzi istifadəyə verilib.

Muxtar respublikanın ümumtəhsil məktəblərində şagirdlərə dərsliklər paylanılır

11-09-2019-19-01 Xəbərlər

Muxtar respublikanın ümumtəhsil məktəblərində şagirdlərə dərsliklər paylanılır

NUHÇIXAN xəbər verir ki, 2019-2020-ci tədris ilinə hazırlıqla bağlı bu gündən mu...

Naxçıvanlı rəssamlar Beynəlxalq rəsm festivalında iştirak ediblər

11-09-2019-17-01 Xəbərlər

Naxçıvanlı rəssamlar Beynəlxalq rəsm festivalında iştirak ediblər

NUHÇIXAN xəbər verir ki, avqustun 24-dən sentyabrın 1-dək Türkiyənin  Didim  şəh...

ABŞ-ın ölkəmizdəki səfirliyinin nümayəndələrinin muxtar respublikaya səfərləri başa çatıb - VİDEO

11-09-2019-16-19 Xəbərlər

ABŞ-ın ölkəmizdəki səfirliyinin nümayəndələrinin muxtar respublikaya səfərləri başa çatıb - VİDEO

Amerika Birləşmiş Ştatlarının Azərbaycandakı səfirliyinin İqtisadi Əməkdaşlıq Şö...

Kənd komandaları arasında keçirilən futbol üzrə birinciliklərinin qalibləri müəyyənləşib

11-09-2019-15-15 Xəbərlər

Kənd komandaları arasında keçirilən futbol üzrə birinciliklərinin qalibləri müəyyənləşib

Muxtar respublikada gənclərdən ibarət kənd komandaları arasında keçirilən futbol...

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

11-09-2019-14-56 Xəbərlər

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

Naxçıvan Muxtar Respublikasında sentyabrın 12-nə gözlənilən hava proqnozu açıqla...

Dağlara söykənən dağ vüqarlı, təbiət gözəli ŞAHBUZ

11-09-2019-14-18 Xəbərlər

Dağlara söykənən dağ vüqarlı, təbiət gözəli ŞAHBUZ

Şahbuz muxtar respublikamızın ən ucqar və dilbər bölgələrindəndir.