Mübarizlik və qəhrəmanlıq tarixindən soraq verən qalalar: Naxçıvanqala

Bu qala bizim qala,
Həmişə bizim qala,
Tikmədim özüm qalam,
Tikdim ki, izim qala.
Bu məşhur bayatıda da deyildiyi kimi, ulu babalarımızın tikdiyi qalalar üzərindən əsrlər keçsə də tarixin izlərini yaşadan ən yaxşı mənbələrdir. Müxtəlif tarixi dövrlərin sərt ruzgarına, eləcə də təbii qüvvələrə sinə gərən qalalar bütöv halda olmasa da günümüzə qədər gəlib çatmışdır. Azərbaycançılığın möhürü olan bu qalalar doğma torpağa bağlılığın, yadellilərin işğalçılıq planlarından əzmlə müdafiənin və vətənpərvərliyin rəmzi kimi keçmişdən günümüzə uzanan körpüdür. O körpü ki, onu heç bir qüvvə, hətta tariximizi saxtalaşdırmağa cəhd edən sovet quruluşu belə yerlə yeksan edə bilmədi. Çünki xalqın öz milli tarixi ilə olan bağlılığını, bağlarını qırmaq, onu öz tarixindən ayrı salmaq olmaz. Gec-tez tarixin izləri ən dərin qatlardan belə özünü büruzə verəcəkdir. Ölkəmiz ikinci dəfə öz müstəilliyini əldə etdikdən sonra muxtar respublika ərazisində 1200-dən artıq tarixi abidə öyrənilərək pasportlaşdırılıb. Azərbaycanın çox da böyük əraziyə malik olmayan bu bölgəsi tarixi abidələrinin, nadir memarlıq incilərinin və möhtəşəm qalalarının zənginliyi ilə diqqəti çəkir. 
Son tədqiqatların nəticəsi olaraq Naxçıvan ərazisində 80-ə yaxın qala müəyyənləşdirilib. Müdafiə istehkamı olan Oğlanqala, Qız qalası, Qazançı qalası, Əlincəqala, Naxçıvanqala, Çalxanqala və digər qalalar strateji cəhətdən olduqca əlverişli mövqedə tikilib, yadelli hücumlarının qarşısının alınmasında mühüm rol oynayıb. Naxçıvan qalaları ilkin yaşayış yerləri, mədəniyyət və sənətkarlıq mərkəzləri kimi də diqqəti cəlb edir. Onlar şəhərsalma mədəniyyətinin mühüm elementi kimi böyük dəyərə malikdir. Tarixi mənbələr göstərir ki, Naxçıvan qalaları başlıca olaraq müdafiə, sonralar dini, ticarət, sənətkarlıq məqsədilə istifadə edilib. Tarixin sonrakı dövrlərində də Naxçıvan qalaları ölkəmizin ictimai-siyasi və mədəni həyatında mühüm rol oynayıb. 
2016-cı ildə “Naxçıvan qalaları: tarixdə və günümüzdə” mövzusunda keçirilən beynəlxalq konfransda çıxış edən Naxçıvan MR Ali Məclisinin Sədri demişdir: “Qalalar təkcə sığınacaq yeri, mühafizə və ya müdafiə tikilisi deyil. Qalalar – bu ərazidə yaşayan əcdadlarımızın həyat tərzini, dini inanclarını, dövlətçilik ənənələrini, mədəniyyətini və memarlıq sənətini özündə yaşadan mədəniyyət nümunələridir. Əsrlər boyu xalqlar yaşadıqları yerlərdə qalalar tikiblər. Qalalar bütün hallarda xalqların öz daxili tələbatının, hərbi və iqtisadi qüdrətinin nəticəsi olaraq meydana çıxıbdır. Azərbaycan, eləcə də Naxçıvan qalaları da belə bir tarixi yol keçibdir”. 
XVII əsrin ortalarınadək müdafiə istehkamı kimi mövcud olmuş Naxçıvanqala müharibələr nəticəsində dağıdılmış və əvvəlki möhtəşəmliyini itirmişdi. Hardasa 10 il bundan öncə Naxçıvanqala ərazisinə nəinki turist, heç şəhər sakinləri belə getmirdi. Burada kol-kos və dağılmış tikili qalıqları əlindən yerimək belə mümkün deyildi. Qalanın miskin görkəmi isə sovetlər dönəmində abidələrimizə laqeyd münasibətdən xəbər verirdi. Tarixi abidələrimizin bərpası müstəqilliyimizin bizə bəxş etdiyi ən gözəl töhfələrdən oldu. Müstəqilliyin işıqından alınan nur Naxçıvanın dörd bir yanına səpələndi. İtib-batmaqda olan adət-ənənələrimiz dirçəldi, qalalarımız kərpic-kərpic ucaldı. Milli kimliyimizin daş pasportu olan bu abidələr ulu babalarımızın bizə əmanəti, qəhrəmanlıq tariximizdən, milli dəyərlərimizdən, zəngin mədəniyyətimizdən soraq verən dəyərli sənət nümunələridir. 
2010-cu ildə Naxçıvanqalanın bərpasına başlanmış, tarixi ərazidə yenidənqurma işləri aparılmış, qalanın əvvəlki görkəmi özünə qaytarılmışdır. Naxçıvan MR Ali Məclisi Sədrinin 2013-cü il iyunun 5-də imzaladığı sərəncamla Naxçıvanqala Tarix Memarlıq Muzey Kompleksi yaradılmış, kompleks 2014-cü ildə prezident İlham Əliyevin iştirakı ilə istifadəyə verilmişdir. Muzeyin və ümumilikdə kompleksin yaradılması, Naxçıvanın qədim tarixi mədəni irsinin mühafizəsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Burada mövcud olan eksponatlar bu diyarın əsrlər boyu şərqin ticarət, sənətkarlıq, elm və mədəniyyət mərkəzi olduğundan xəbər verir. Orijinal tərtibatı ilə seçilən muzeydə Naxçıvan Muxtar Respublikasının ərazisində aşkarlanan tarixi əşyalar xronoloji ardıcıllıqla düzülmüşdür. Eramızdan əvvəl V minilliyə aid təsərrüfat küpü, eramızdan əvvəl V-III minilliyə aid müxtəlif məişət əşyaları, Son Tunc və Erkən Dəmir dövrünə aid keramika məmulatları, mis alətlər, qəbirüstü abidələr, silahlar, zirehli geyim hissələri muzeyin qiymətli eksponatlarındandır. Burada, həmçinin xalça və XIX əsrə aid milli geyimlər də nümayiş olunur. 
Tarixi araşdırmalar göstərir ki, memarlıq abidələri arasında özünəməxsus yeri olan Naxçıvanqala yalnız müdafiə məqsədi daşımamışdır. Bu qala, eyni zamanda, burada formalaşmış ilkin şəhər mədəniyyətinin ayrılmaz elementinə çevrilmişdir. İlk orta əsrlərə aid mənbələrdə tarixçilər Naxçıvan şəhərini ətrafı möhkəmləndirilmiş qala kimi xarakterizə edirlər. Naxçıvan şəhərinin 1827-ci ilə aid planında Naxçıvanqalanın sxematik təsviri də verilmişdir. Plana əsasən, qala iki hissədən – kiçik qala, yəni Narınqala və Böyük qaladan ibarət olmuşdur. Xalqımız Narınqalanın qalıqlarını günümüzədək qoruyub saxlaya bilmişdir.
Daş qatışığı olan möhrədən tikilən qala divarları yarımdairəvi bürclərlə möhkəmləndirilmişdir. Yaşayış binaları, əsasən, qala divarları boyunca salınmış, onların damından döyüşçülərin və qala keşikçilərinin hərəkət etməsi üçün istifadə olunmuşdur. Ötən əsrin ortalarında Naxçıvanqalada aparılan tədqiqatlar zamanı zəngin arxeoloji materiallar - saxsı qablar və Tunc dövründə duz mədənlərində əmək aləti kimi istifadə olunmuş daş gürzlər aşkar edilmişdir. Bu hadisə sənətkarlığın inkişaf etdiyi və şəhər mədəniyyətinin formalaşdığı tarixi-etnoqrafik ərazilərdən biri kimi Naxçıvanqalanın əhəmiyyətini daha da artırır.
Kompleksdəki mağarada da bərpa işləri aparılıb. Bir neçə istiqamətə, o cümlədən Naxçıvan çayına çıxışı olan mağaradan sakinlər hərbi hücumlar və mühasirələri yarmaq üçün istifadə etmişlər. Qalanın xüsusiyyətlərindən biri də onun altından kəhrizlərin keçməsidir. Bu fakt həm dinc, həm də mühasirə və müharibə dövrlərində qala sakinlərinin su ilə təminatına və ərzaq məhsullarının saxlanmasına şərait yaratmışdır.
İndi Naxçıvanqala düşməndən müdafiə məqsədi daşımır, insanları bir araya toplayaraq onları birliyə, vətənpərvərliyə, mili dəyərlərə sahiblik hissinə çağırır. Bu çağırışa kimlər cavab vermir ki?! Naxçıvanqala artıq festivalların, əlamətdar tədbir və sərgilərin ünvanına çevrilib. Naxçıvanqalada ötən il keçirilən “İstedadlı uşaqlar”, “Yaradıcı əllər”, “Göycə”, “Naxçıvan çörəkləri”, “Arıçılıq məhsulları-bal festivalı”, “Yallı və plov” festivalları istedadlı insanları bir araya gətirməklə stimullaşdırıcı və məhsul bolluğunun göstəricisi kimi əlamətdar tədbirlər kimi yadda qaldı. Bu festivallar eyni zamanda milli dəyərlərimizin yaşadılması və təbliği baxımından da böyük əhəmiyyət daşıdı. Şəhərimizin qonaqlarında isə yüksək təəssürat oyatdı.
Naxçıvanqalada ictimai iaşə bölmələrinin, əl işləri mağazalarının fəaliyyəti turistlərin cəlbi baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Turistlər qalanı ziyarət etməklə bərabər burada Naxçıvan mətbəxinin dadlı təamlarından dada və əl işlərindən, suvenirlərdən Naxçıvan səfərlərindən xatirə kimi alıb apara bilərlər. 
2018-ci il üçün İslam mədəniyyətinin paytaxtı seçilən Naxçıvan dünya əhəmiyyətli abidələrlə zəngin bir diyardır. Bu qədim diyarda tarixi abidələrin, xüsusilə qalaların bərpa olunması, həm də bəşəriyyət tarixinin öyrənilməsinə xidmət edir. 
Uzaq keçmişin yadigarı olan Naxçıvanqala kimi abidələr xalqımızın tarixini, mədəniyyətini öyrənmək baxımından dəyərli mənbələrdir. O mənbələr ki, tariximizi yaşadır, o mənbələr ki, gənc nəsil üçün vətənpərvərlik dərsidir. Bu abidələrin qorunması istiqamətində dövlətimiz tərəfindən müvafiq tədbirlər həyata keçirilir. Lakin tarixi sevmək, onun nişanələrini qorumaq ümumxalq işidir. Bu abidələri təbliğ etmək, gələcək nəsillərə çatdırmaq hər birimizin vətəndaşlıq borcudur! 

Ruhiyyə Rəsulova
Naxçıvan Televiziyasının baş redaktoru

"Palitra" qəzeti

10.01.2017

 

Bölmənin digər xəbərləri

Geriyə İrəli

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

15-07-2020-18-16 Xəbərlər

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

NUHÇIXAN İnformasiya Agentliyi muxtar respublikamızın ictimai-mədəni, sosial-iqt...

Ölkəsindəki özbaşınalıqlardan təngə gələn Ermənistan vətəndaşı Naxçıvana keçdi - VİDEO

15-07-2020-16-38 Xəbərlər

Ölkəsindəki özbaşınalıqlardan təngə gələn Ermənistan vətəndaşı Naxçıvana keçdi - VİDEO

Ermənistan vətəndaşı 30 yaşlı Narek Sardaryan işğalçı ölkənin mövqelərində yaran...

Düşmən bölmələrindən birinin səhra idarəetmə məntəqəsi məhv edildi - VİDEO

15-07-2020-16-09 Xəbərlər

Düşmən bölmələrindən birinin səhra idarəetmə məntəqəsi məhv edildi - VİDEO

Düşmənə qarşı görülən cəza tədbirləri nəticəsində Ermənistan silahlı qüvvələrini...

SHXÇDX: Zərurət yarandığı halda ehtiyatda olan hərbi vəzifəlilər müvafiq tədbirlərə cəlb edilə bilərlər

15-07-2020-15-29 Xəbərlər

SHXÇDX: Zərurət yarandığı halda ehtiyatda olan hərbi vəzifəlilər müvafiq tədbirlərə cəlb edilə bilərlər

Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidməti (SHXÇDX) Vətənin müdafi...

Prezident İlham Əliyev şəhid hərbi qulluqçuların ailə üzvlərinə başsağlığı verib

15-07-2020-14-30 Xəbərlər

Prezident İlham Əliyev şəhid hərbi qulluqçuların ailə üzvlərinə başsağlığı verib

İyulun 15-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev döyüş zamanı müd...

Baş Prokurorluq və Daxili İşlər Nazirliyi ötən gecə paytaxtda keçirilən yürüşlə bağlı birgə məlumat yayıb

15-07-2020-14-17 Xəbərlər

Baş Prokurorluq və Daxili İşlər Nazirliyi ötən gecə paytaxtda keçirilən yürüşlə bağlı birgə məlumat yayıb

Məlum olduğu kimi, iyulun 12-də Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri Azərba...

Şəhid zabitlərimizlə vida mərasimi keçirilib - YENİLƏNİB - VİDEO

15-07-2020-13-59 Xəbərlər

Şəhid zabitlərimizlə vida mərasimi keçirilib - YENİLƏNİB - VİDEO

Azərbaycan-Ermənistan dövlət sərhədinin Tovuz rayonu istiqamətində gedən şiddətl...

ERMƏNİ TƏXRİBATÇININ "ARTİSTLİYİ"... - Ağlayır, şivən qoparır, bizi vahiməyə salmaq istəyir - VİDEO

15-07-2020-12-49 Xəbərlər

ERMƏNİ TƏXRİBATÇININ "ARTİSTLİYİ"... - Ağlayır, şivən qoparır, bizi vahiməyə salmaq istəyir - VİDEO

NUHÇIXAN İnformasiya Agentliyi xəbər verir ki, bu şəkildə və videoda görünən şəx...

“Naxçıvan mətbuatı: dünən və bu gün” mövzusunda onlayn elmi konfrans

15-07-2020-12-33 Xəbərlər

“Naxçıvan mətbuatı: dünən və bu gün” mövzusunda onlayn elmi konfrans

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Sədrinin 2020-ci il 1 iyul tarixli Sərə...

Magistratura səviyyəsinə qəbul olunan bakalavrların qeydiyyat müddəti iyulun 20-dək uzadıldı

15-07-2020-12-06 Xəbərlər

Magistratura səviyyəsinə qəbul olunan bakalavrların qeydiyyat müddəti iyulun 20-dək uzadıldı

Bakalavrların qəbul olunduqları təhsil müəssisələrində onlayn qeydiyyat müddəti ...

Birlik və inamdan güc alan siyasət və qətiyyət

15-07-2020-11-13 Xəbərlər

Birlik və inamdan güc alan siyasət və qətiyyət

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Təhlükəsizlik Şurasının icl...

Şəhid gizirimiz Yaşar Babayev son mənzilə yola salınıb

15-07-2020-10-52 Xəbərlər

Şəhid gizirimiz Yaşar Babayev son mənzilə yola salınıb

Azərbaycan-Ermənistan dövlət sərhədinin Tovuz rayonu istiqamətində düşmən hücumu...

Azərbaycan bəstəkarlıq məktəbinin tanınmış nümayəndəsi

15-07-2020-10-44 Xəbərlər

Azərbaycan bəstəkarlıq məktəbinin tanınmış nümayəndəsi

Bu gün tanınmış bəstəkar, Xalq artisti Azər Rzayevin anadan olmasından 90 il ötü...

Müdafiə Nazirliyi: Düşmən cavab atəşi ilə susdurulub, əməliyyat şəraiti bölmələrimizin tam nəzarəti altındadır

15-07-2020-10-11 Xəbərlər

Müdafiə Nazirliyi: Düşmən cavab atəşi ilə susdurulub, əməliyyat şəraiti bölmələrimizin tam nəzarəti altındadır

Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri cəbhənin müxtəlif istiqamətlərində gər...

Şahbuzda yeni binalar tikiləcək

15-07-2020-10-07 Xəbərlər

Şahbuzda yeni binalar tikiləcək

Şahbuz rayonunda böyük tikinti quruculuq işləri aparılır.

Müdafiə Nazirliyi: Düşmənin digər atəş nöqtəsi də yerlə-yeksan edildi - VİDEO

15-07-2020-09-50 Xəbərlər

Müdafiə Nazirliyi: Düşmənin digər atəş nöqtəsi də yerlə-yeksan edildi - VİDEO

Tovuz rayonu istiqamətində mövqelərimizi və yaşayış məntəqələrimizi atəşə tutan ...

Ermənistanın növbəti hərbi obyekti darmadağın edildi - VİDEO

15-07-2020-07-30 Xəbərlər

Ermənistanın növbəti hərbi obyekti darmadağın edildi - VİDEO

Tovuz rayonu istiqamətində gedən döyüşlər zamanı bölmələrimizin dəqiq zərbəsi il...

Müdafiə Nazirliyi: Hazırda Tovuz rayonu istiqamətində nisbi sakitlikdir

15-07-2020-02-00 Xəbərlər

Müdafiə Nazirliyi: Hazırda Tovuz rayonu istiqamətində nisbi sakitlikdir

Cəbhədəki vəziyyətlə bağlı sosial şəbəkələrdə və mobil əlavələr vasitəsilə həqiq...

İyulun 10-da keçirilmiş imtahanların nəticələri açıqlanıb

14-07-2020-18-29 Xəbərlər

İyulun 10-da keçirilmiş imtahanların nəticələri açıqlanıb

10 iyul 2020-ci ildə 10, 11, 18 və ya 19 iyunda keçirilmiş imtahanlarda iştirak ...

Azərbaycan Respublikası təltiflərinin və gənc istedadlara təqaüdlərin təqdimatı olub

14-07-2020-18-05 Rəsmi

Azərbaycan Respublikası təltiflərinin və gənc istedadlara təqaüdlərin təqdimatı olub

1969-cu il iyulun 14-də ümummilli liderimiz Heydər Əliyevin respublika rəhbəri s...

Şəhid Elçin Mustafazadə dəfn olunub

14-07-2020-16-56 Xəbərlər

Şəhid Elçin Mustafazadə dəfn olunub

Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin bölmələrinin təxribatı nəticəsində şəhid olan mü...

Muxtar respublikada fövqəladə hallara hazırlıq işləri diqqətdə saxlanılır

14-07-2020-16-50 Xəbərlər

Muxtar respublikada fövqəladə hallara hazırlıq işləri diqqətdə saxlanılır

Muхtаr rеspublikаdа mülki müdafiə, əhаlinin və ərаzilərin fövqəlаdə hаllаrdаn qо...

Dövlət Xidməti: Səfərbərlik çağırışı ilə bağlı SMS-lər saxtadır

14-07-2020-16-27 Xəbərlər

Dövlət Xidməti: Səfərbərlik çağırışı ilə bağlı SMS-lər saxtadır

Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidməti (SHXÇDX) mobil telefon ...

Ermənistana məxsus PUA vurulub, düşmənin artilleriya qurğusu döyüş heyəti ilə birlikdə məhv edilib

14-07-2020-16-16 Xəbərlər

Ermənistana məxsus PUA vurulub, düşmənin artilleriya qurğusu döyüş heyəti ilə birlikdə məhv edilib

Bu dəqiqələrdə Ermənistan silahlı qüvvələrinə məxsus pilotsuz uçuş aparatı (PUA)...

Ermənistan ordusunun mayoru və kapitanı məhv edilib

14-07-2020-15-14 Xəbərlər

Ermənistan ordusunun mayoru və kapitanı məhv edilib

Ermənistan silahlı qüvvələrinin mayoru Qaruş Vemiroviç Ambartsumyan və kapitan S...

Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi: Tovuz rayonu istiqamətində şiddətli döyüşlər gedir

14-07-2020-14-59 Xəbərlər

Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi: Tovuz rayonu istiqamətində şiddətli döyüşlər gedir

İyulun 13-dən 14-nə keçən gecə və səhər saatlarında Azərbaycan-Ermənistan dövlət...

Dilçiliyinin aktual mövzularına həsr olunan kitab işıq üzü görüb

14-07-2020-14-07 Xəbərlər

Dilçiliyinin aktual mövzularına həsr olunan kitab işıq üzü görüb

AMEA-nın Naxçıvan Bölməsinin İncəsənət, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun Dilçilik ş...

Azərbaycan Ordusunun iki mayoru, iki giziri və bir əsgəri şəhid olub

14-07-2020-13-38 Xəbərlər

Azərbaycan Ordusunun iki mayoru, iki giziri və bir əsgəri şəhid olub

Azərbaycan Ordusunun iki mayoru, iki giziri və bir əsgəri şəhid olub. 

Dövlət İmtahan Mərkəzi tərəfindən iyulun 20-dən sonra növbəti imtahanların keçirilməsi nəzərdə tutulur

14-07-2020-13-30 Xəbərlər

Dövlət İmtahan Mərkəzi tərəfindən iyulun 20-dən sonra növbəti imtahanların keçirilməsi nəzərdə tutulur

Dövlət İmtahan Mərkəzi (DİM) tərəfindən iyulun 20-dən sonra növbəti imtahanların...

Nazir müavini: "Azərbaycan ordusunun generalı və polkovniki şəhid olub"

14-07-2020-13-18 Xəbərlər

Nazir müavini: "Azərbaycan ordusunun generalı və polkovniki şəhid olub"

“İyulun 13-dən 14-ə keçən gecə Tovuz rayonu ərazisində şiddətli döyüşlər davam e...